Hãy tưởng tượng bạn lạc vào một khu rừng dương bạt ngàn với lá vàng rực rỡ dưới nắng thu. Từng thân cây cao vút, mảnh mai nhưng lại giống hệt nhau từ chiều cao, đường kính thân, cho đến cách lá đung đưa theo gió.
Đừng để thị giác đánh lừa!
Tại rừng quốc gia Fishlake thuộc bang Utah (Mỹ), có một khu rừng rộng bằng 60 sân bóng đá, nhưng thực chất chỉ có đúng… một bộ rễ và một mã gene duy nhất. Đây chính là Pando – sinh vật lớn nhất và nặng nhất hành tinh, gấp 40 lần con cá voi lớn nhất thế giới và đã ‘sống sót’ qua cả kỷ băng hà.
Vậy tại sao hàng vạn thân cây lại chỉ là một cá thể? Làm thế nào mà nó có thể “trẻ mãi không già” suốt 80.000 năm? Hãy cùng COSMOS khám phá bí mật của “Người khổng lồ” bất tử này nhé.
PANDO LÀ GÌ VÀ VÌ SAO NÓ LẠI ĐỘC ĐÁO ĐẾN VẬY?
Nhìn từ xa, Pando trông như một khu rừng dương liễu bình thường, nhưng thật ra, mỗi thân cây bạn nhìn thấy không phải là một cá thể riêng biệt, mà là những “bản sao” được tạo ra từ cùng một hệ thống rễ khổng lồ chạy ngầm dưới lòng đất. Điều này cho thấy có đến 40 000 thân cây đều mang cùng một mã gene duy nhất và chia sẻ chung một bộ rễ. Với tổng trọng lượng ước tính lên đến 6.000 tấn, tương đương 1.000 chiếc máy bay B-52, Pando thực sự là một “người khổng lồ” có một không hai trên Trái Đất! Pando – trong tiếng La-tinh có nghĩa là “Tôi lan rộng”. Pando mọc “chùm” không phải ngẫu nhiên, mà là nhờ một phương thức sinh sản vô tính đặc biệt: nảy chồi từ rễ (root suckering). Thay vì phụ thuộc vào hạt giống và sự may rủi của thụ phấn, Pando gửi các chồi non từ hệ thống rễ ngầm khổng lồ, mỗi chồi phát triển thành một thân cây mới, hoàn toàn giống hệt cây mẹ về mặt di truyền. Điều này giúp Pando tạo ra và duy trì “khu rừng bản sao” của chính nó.
HÀNH TRÌNH VƯỢT THỜI GIAN CỦA PANDO VÀ CÁCH CHÚNG ĐƯỢC PHÁT HIỆN
Năm 1976, hai nhà sinh thái học Burton Barnes và Jerry Kemperman bắt đầu nhận ra điều bất thường: Tại sao tất cả các cây trong khu vực này lại giống hệt nhau? Họ đặt giả thuyết táo bạo rằng đây là một sinh vật duy nhất. Tuy nhiên, phải đến năm 2008, các nhà khoa học mới có thể chứng minh điều này một cách khoa học thông qua việc thu thập và so sánh các mẫu DNA từ hàng loạt thân cây khác nhau. Khi xác định tuổi hệ thống rễ, con số khiến cả giới khoa học choáng váng, 80.000 năm. Bạn hãy hình dung nếu lịch sử dân tộc Việt Nam là một thước phim dài, thì Pando đã sống qua 20 bộ phim như thế!
VAI TRÒ VỚI HỆ SINH THÁI VÀ THỰC TRẠNG ĐÁNG BÁO ĐỘNG
Pando không chỉ là kỳ quan sinh học, mà còn đóng vai trò trung tâm, là “nhà máy sản xuất sự sống” cho cả một hệ sinh thái phụ thuộc. Hệ thống rễ khổng lồ giúp giữ đất, giữ nước như một bể chứa tự nhiên, nuôi dưỡng hàng trăm loài thực vật xung quanh. Trên mặt đất, hệ thống cây là nguồn thức ăn cho hươu nai, nơi trú ẩn cho chim chóc và môi trường sống cho vô số loài côn trùng. Nhưng hiện tại, Pando đang suy kiệt, không vì tuổi già mà vì những mối nguy từ bên ngoài, đó là sự gặm nhấm của các loài sinh vật và sự tàn phá của con người, chúng ta đã dập tắt lửa rừng, thứ vốn giúp loại bỏ cây cạnh tranh và làm đất màu mỡ.Năm 1976, hai nhà sinh thái học Burton Barnes và Jerry Kemperman bắt đầu nhận ra điều bất thường: Tại sao tất cả các cây trong khu vực này lại giống hệt nhau? Họ đặt giả thuyết táo bạo rằng đây là một sinh vật duy nhất. Tuy nhiên, phải đến năm 2008, các nhà khoa học mới có thể chứng minh điều này một cách khoa học thông qua việc thu thập và so sánh các mẫu DNA từ hàng loạt thân cây khác nhau. Khi xác định tuổi hệ thống rễ, con số khiến cả giới khoa học choáng váng, 80.000 năm. Bạn hãy hình dung nếu lịch sử dân tộc Việt Nam là một thước phim dài, thì Pando đã sống qua 20 bộ phim như thế!
TIỀM NĂNG “BẤT TỬ” CỦA PANDO
Đây là điều khiến Pando thực sự đặc biệt, Pando có cơ chế nhân bản gần như hoàn hảo, mỗi chồi mới là bản sao y hệt gene gốc. Khi một thân cây già chết, rễ sẽ sinh ra thân mới hoàn toàn khỏe mạnh. Về lý thuyết, nếu môi trường ổn định, Pando có thể tồn tại vô thời hạn, đây là dạng “bất tử sinh học” hiếm hoi trong tự nhiên. Nhưng đây cũng là nghịch lý tàn khốc: một sinh vật có thể sống mãi, đang chết vì chúng ta – loài sinh vật chỉ sống vài thập kỷ. Bảo vệ Pando không chỉ là bảo vệ một quần thể cây, mà là bảo vệ một sinh vật sống, một di sản thiên nhiên vô giá của Trái Đất. Hãy cùng nâng cao nhận thức và hành động để “Người khổng lồ” này có thể tiếp tục “lan tỏa” thêm hàng ngàn, thậm chí hàng chục ngàn năm nữa!
Ideas: Phạm Phạm Trúc Linh, Ngô Hải Long, Phạm Anh Tuấn, Nguyễn Minh Đức
Refine: Nguyễn Thảo Hiền
Design: Lưu Minh Thu
Topic: Rừng rậm
***
Mọi thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ:
Trần Anh Khôi – Chủ tịch: 0822 311 209
Chu Gia Nhi – Phó Chủ tịch: 0382 570 246
Lê Quang Minh – Đại diện Truyền thông: 0382 966 094
[E]mail: [email protected]
[I]nstagram: @cosmosxclub
Hoặc liên hệ trực tiếp qua fanpage để được giải đáp trong thời gian sớm nhất.
