Hơn 5 tiếng đồng hồ bốc cháy, khoảng 4 triệu bóng đèn, 150 tỷ đồng thiệt hại, và mọi thứ đã dừng lại.
Có thật là như vậy?
Hãy cùng chúng mình làm một phép tính đơn giản, lượng thủy ngân có trong một bóng đèn dao động khoảng từ 3 đến 46mg, điển hình như loại đèn trắng dài 1,2m thường được sử dụng trong các lớp học, chứa khoảng 5mg kim loại này. Như vậy, với khoảng 4 triệu bóng đèn bị cháy, số lượng thủy ngân thải ra môi trường vào khoảng 20kg.
Câu hỏi đặt ra là: 20kg thủy ngân ấy thực sự gây nguy hiểm đến như thế nào?
Thủy ngân là một nguyên tố cực độc, gây độc rất nhanh qua đường hô hấp, sau đó theo máu đến gan, thận,… đến thần kinh trung ương và làm tổn thương chúng. Bên cạnh đó, khi tiếp xúc với thủy ngân nồng độ cao và kéo dài có thể dẫn đến những triệu chứng về tiêu hóa như viêm ruột, xuất huyết đường tiêu hóa, loét niêm mạc,… cùng với đó rất có thể là biểu hiện run cố ý, run khi nghỉ, giảm chức năng vận động,… Không những thế, thủy ngân còn gây biến đổi gen, ung thư và quái thai!
Bạn không tin ư? Hãy để chúng mình lấy một ví dụ minh họa. Ngược dòng thời gian về năm 2001, vịnh Minamata ở Nhật Bản ghi nhận 2265 ca nhiễm độc thủy ngân cùng với những triệu chứng như mất điều hòa hoạt động, tầm nhìn bị ảnh hưởng,… trong đó con số tử vong lên đến 1784 người, do người dân ăn sò và cá nhiễm độc thủy ngân ở khu vực đó. Kí ức này hằn sâu đau đớn đến nỗi, Minamoto là cái tên được đặt cho chứng bệnh trên để tưởng niệm những người xấu số và kí ức đau thương này.
Nguy hiểm là vậy, nhưng thực chất diễn biến vụ việc cháy nhà máy Rạng Đông đã trở nên không còn “rạng đông” như chúng ta tưởng, mà dường như còn đang đầy rẫy những uẩn khúc, mập mờ.
Thứ nhất, về Amalgam.
“Đã nghiên cứu sử dụng loại amalgam thay thế cho thủy ngân lỏng trước đây và đưa vào sản xuất từ năm 2016”, là những lời trong văn bản báo cáo của công ty Rạng Đông gửi lên UBND quận Thanh Xuân. Trong khi đó, amalgam chỉ là hỗn hống chứa thủy ngân lỏng và kim loại khác, được bọc trong lớp vỏ kim loại nhằm thay thế cho thủy ngân lỏng.
Tuyên bố này không có nghĩa là trong hàng triệu bóng đèn compact và huỳnh quang của công ty Rạng Đông không có thủy ngân, cũng chẳng thể phủ nhận được sự thật rằng từng ấy chiếc bóng đèn khi bốc cháy sẽ khuếch tán ra môi trường những chất cực độc. Bởi thực chất, dù là thủy ngân lỏng hay amalgam, khi đã bị nung cháy với nhiệt độ cao như vậy, các chất kịch độc vẫn phát tán ra ngoài và gây ra những hệ quả nghiêm trọng.
Việc đưa ra một tuyên bố như vậy thật giống như một cách để “vỗ về” dư luận, khiến những người không có hiểu biết quá nhiều về hoá học trở nên yên tâm khi nghĩ rằng thủy ngân không còn dùng trong sản xuất bóng đèn.
Thứ hai, đưa ra khuyến cáo- lập tức thu hồi.
Ngay sau khi xảy ra vụ cháy nhà máy Bóng đèn Phích nước Rạng Đông vào hôm 28/8, UBND phường Hạ Đình ra thông báo khuyến nghị người dân không sử dụng thực phẩm rau, hoa quả, gia cầm, cá, lợn, nước từ bể chứa trong vòng bán kính 1km tính từ tâm của đám cháy trong vòng 21 ngày.
Thế nhưng chỉ sau một ngày ban hành thông báo, lập tức có quyết định thu hồi khuyến nghị qua viện dẫn “không đúng thẩm quyền và chưa đủ cơ sở”.
Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, nguyên Phó Tổng cục Môi trường, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam bày tỏ rằng ông “rất bất ngờ” trước quyết định thu hồi văn bản cảnh báo của UBND phường Hạ Đình.
Không đúng thẩm quyền, chưa đủ cơ sở? Dựa vào đâu, vào những kết quả của cuộc “test nhanh” các chỉ số thuỷ ngân, chì, kim loại nặng, vi khí hậu, bụi… đều trong ngưỡng an toàn ư? Chẳng phải khi xảy ra khủng hoảng môi trường, điều quan trọng nhất vẫn là sự an toàn của người dân hay sao. Phải chăng là ngoài điều ấy ra, còn lý do gì khiến cho những khuyến cáo bị thu hồi nhanh chóng đến như vậy?
Đây thực sự là một thảm họa môi trường nghiêm trọng, bởi những dẫn chứng nêu ra về bản chất kịch độc và gây chết người của thủy ngân như đã nêu trên làm chúng ta phải thực sự đề phòng và nâng cao cảnh giác. Nhưng dường như qua cách hành xử và giải quyết vấn đề của công ty và chính quyền vẫn lộ ra những điều mập mờ và đầy lấp liếm.
Dù sao đi chăng nữa, khi mọi thông tin vẫn chưa được xác thực, thì việc phòng tránh vẫn là một điều vô cùng cần thiết. Việc sơ tán và cách xa khỏi nơi xảy ra vụ cháy, cũng như cân nhắc về các loại thực phẩm, nước uống, và đảm bảo tránh xa khói bụi bằng khẩu trang luôn là những lưu ý không bao giờ vô lý và thừa thãi.
Còn bạn, bạn nghĩ sao về vụ cháy Nhà máy bóng đèn phích nước Rạng Đông? Liệu bạn có giả thuyết nào cho sự thật đằng sau, khi mà đã rất nhiều ngày sau vụ cháy kinh hoàng tại nhà máy mà nguyên nhân vẫn chưa được làm sáng tỏ? Hãy bình luận ý kiến của các bạn ngay bên dưới cho bọn mình biết nhé!
